İngilizce Sebzeler ve Türkçeleri: Okunuşları ve Çalışma Kağıdı

İngilizce sebzeler okulda 2. sınıfın 6. teması Life in the City & the World içinde, yılın son haftalarında (3 Mayıs–18 Haziran) ve meyvelerle aynı temada işlenir. Programın sebze listesi on bir kelimedir: potatoes, carrots, beans, peppers, lettuce, cucumbers, spinach, broccoli, garlic, cauliflower, courgette. Domates ise programda meyvelerin yanında geçer.

Bu sayfada o on bir sebze, domates ve Türk mutfağının programda olmayan yedi sebzesi Türkçesi ve Türk harfleriyle okunuşuyla var. Meyveleri burada tekrar etmedik; onlar için ayrı bir sayfa var: İngilizce meyveler ve Türkçeleri. Burada sebzeye özgü olan şeyler var: "I don't like" kalıbı, sayılamayan dört sebze, salata ve buzdolabı oyunları, çalışma kağıdı ve okunuş tuzakları.

İngilizce sebzeler hangi sınıfta, hangi temada?

Eski programda sebzeler ayrı bir başlık değildi; "Fruit" ünitesi vardı, sebzeler ders kitabına göre değişirdi. Maarif Modeli bunu netleştirdi: 2. sınıf 6. temanın hedef sözcük listesinde on bir sebze açıkça yazılı.

Sınıf	Nerede	Ne zaman	Sebzelerle ne yapılır
2. sınıf	6. Ünite (Tema) Life in the City & the World	3 Mayıs – 18 Haziran	Adını söyler, sever/sevmez der, "Is there…?" sorar
3. sınıf	6. Ünite (Tema), yemek ve sipariş	10 Mayıs – 18 Haziran	Salad, soup gibi yemeklerin içinde geçer
4. sınıf	10. Ünite Food and Drinks	24 Mayıs – 18 Haziran	İkram ve tercih kalıplarında

Sebzeler yalnızca 2. sınıfta ayrı liste olarak gelir; sonraki yıllarda yemek adlarının içine karışır. Bu yüzden 2. sınıf sonunda on bir sebzeyi tanımak, sonraki iki yıl için yeterli temeli verir. Temanın tamamı ve haftalık takvim için 2. sınıf İngilizce temaları sayfasına bakın.

İngilizce sebzeler, Türkçeleri ve okunuşları

İlk on iki kelime (vegetable, on bir sebze) programın hedef sözcükleridir; tomato programda meyvelerle geçer; onion'dan sonrası programda yoktur, mutfakta sık geçtiği için eklendi. Dinle düğmesine basın, birlikte tekrar edin.

İki kelimeye dikkat. Beans ve peas hep çoğul söylenir; fasulye ve bezelye tek tane sayılmaz. Pepper ise hem biber hem karabiber demektir; sofrada "pass me the pepper" dendiğinde karabiber kastedilir, programdaki "peppers" ise sebze olan biberdir.

Domates meselesi ve İngiliz-Amerikan farkı

İki şey velileri şaşırtır ve ikisinin de kısa bir cevabı var.

Domates. MEB programı tomatoes kelimesini meyvelerle aynı satırda listeler; botanikte de domates meyvedir. Ama Türk mutfağında salataya girer ve çocuk onu sebze bilir. Biz de sebze tablosuna koyduk. Çocuğa bu tartışmayı anlatmayın; "tomato" kelimesini bilmesi ve tımato diye okuması yeterli.

İngiliz mi Amerikan mı? MEB programı İngiliz İngilizcesini kullanır; çizgi filmler çoğunlukla Amerikan. Üç sebzede fark var:

Türkçesi	Programda (İngiliz)	Çizgi filmde (Amerikan)
kabak	courgette (kurjet)	zucchini (zukini)
patlıcan	aubergine (obırjin)	eggplant (egplent)
domates	tomato (tımato)	tomato (tımeyto)

Okulda sorulacak olan sol sütundur. Sağ sütunu ezberletmeyin; çocuk çizgi filmde "zucchini" duyarsa "aynı şey, kabak" demeniz yeter.

Sebzeye özgü kalıp: "I don't like spinach!"

Meyve sayfasında "Do you like…?" sorusunu anlattık; aynı kalıp sebzede de çalışır. Ama sebzede farklı bir şey olur: çocukların çoğu bazı sebzeleri sevmez ve bunu söylemek ister. Bu, "I don't like" kalıbının en doğal öğrenildiği yerdir.

I like carrots. I don't like spinach. (Ay layk kerıts. Ay dont layk spiniç.) "Havuç severim, ıspanak sevmem." Çocuğun sevmediği sebzeyi İngilizce reddetmesine izin verin. Bu cümleyi isteyerek söyler; kelime öğrenilir, sebze yenmese de olur.

Is there a cucumber in the fridge? — Yes, there is. / No, there isn't. (İz der ı kyukambır in dı fric?) "Buzdolabında salatalık var mı?" Programın kalıbı; buzdolabı kapağında sorulur, cevap bakılarak verilir.

Can I have some lettuce, please? (Ken ay hev sam letis, pliiz?) Sayılamayan sebzeler — lettuce, spinach, garlic, broccoli — hep "some" ile gelir ve -s almaz. Kural anlatmayın; bu dördünü hep "some" ile duyurun.

Salata hazırlarken iki dakikalık örnek:

Siz: Do you like cucumbers? Çocuk: Yes. Siz: Yes, I do. Do you like peppers? Çocuk: No! I don't like peppers. Siz: OK, no peppers. Is there a tomato in the fridge? Çocuk: Yes! Siz: Yes, there is. Can I have the tomato, please?

Çocuk "No" dediğinde biberi salataya koymadınız: sözünün bir sonucu oldu. Dilin işe yaradığını gören çocuk, bir dahaki sefere kendiliğinden konuşur.

Şunu deyin: "I don't like peppers? OK, no peppers." Şunu demeyin: "Biberi de yiyeceksin, İngilizcesini de söyleyeceksin." Sebze yedirmek ile sebze adı öğretmek ayrı işlerdir; ikisi birbirine bağlanınca çocuk ikisinden de kaçar.

Sayılan ve sayılamayan sebzeler: kural değil, kulak

Velilerin en çok karıştırdığı nokta: neden "carrots" ama "some lettuce"? Cevabı bilmeniz yeterli, çocuğa anlatmayın.

Sayılabilir (çoğul -s alır)	Sayılamaz ("some" ile, -s yok)
carrots, potatoes, cucumbers, peppers	lettuce, spinach, garlic, broccoli
beans, peas, onions, mushrooms	cauliflower (çoğunlukla), corn, cabbage

Mantık: tek tek sayılabilen sebzeler çoğul olur (üç havuç), yığın hâlinde olanlar sayılmaz (biraz ıspanak). Çocuğun bunu bilmesi gerekmez; ihtiyacı olan şey doğru biçimi doğru kalıpla duymak. Tek yapmanız gereken, sağ sütundaki kelimeleri hep "some" ile söylemek: "some spinach", "some garlic". Kulak bir haftada alışır.

Courgette programda çoğul geçer (courgettes) ama sofrada çoğunlukla "some courgette" duyulur; ikisi de doğrudur. Bu ayrıntı için zaman harcamayın.

Mutfakta üç oyun: salata, buzdolabı, çorba

Sebze konusu masa başında değil mutfakta öğrenilir. Üç oyun, üçü de malzemesiz — mutfakta ne varsa o.

1. Salata oyunu (5 dakika). Salata malzemelerini tezgâha dizin. Çocuk "şef", siz "yardımcı". Şef hangi sebzeyi isterse İngilizce söyler, siz kesip kâseye atarsınız: "Cucumbers, please!" — "Here you are." Sevmediği sebzeyi "No spinach!" diye reddedebilir. Salata bitince "Enjoy your meal!" deyin.

2. Buzdolabı avı (3 dakika). Buzdolabını açın, "Is there a carrot?" diye sorun. Çocuk bakar, "Yes, there is!" ya da "No, there isn't!" der. Beş sebze sorun, kapağı kapatın. Akşam yemeğinden önce, her gün aynı saatte.

3. Çorbada ne var? (3 dakika). Çorba kaynarken sorun: "What's in the soup?" Çocuk tahmin eder: "Potatoes? Carrots?" Siz doğruysa "Yes!", yanlışsa "No, no potatoes" dersiniz. Sebze çorbası bu oyunun en iyi malzemesidir; içinde beş-altı sebze olur.

Üçünde de kural aynı: çocuğun kendi sesiyle sebze adını söylediği anlar olsun. Yalnızca dinlediği bir oyun yarısı kadar iş görür.

Evde bir haftalık sebze planı

Tema sınıfta başladığında ya da yaz başında. Günde on dakikayı geçmez, tamamı mutfakta olur; çoğu zaten yaptığınız bir işin yanına eklenir.

Gün	Ne yapılır	Nasıl
Pazartesi	Salata sebzeleri	tomato, cucumber, lettuce, pepper. Salata hazırlarken.
Salı	Çorba sebzeleri	potato, carrot, beans, courgette. Çorba oyunuyla.
Çarşamba	Yeşiller	spinach, broccoli, cauliflower, garlic. "Some" ile duyurun.
Perşembe	"I like / I don't like"	On bir sebzeyi sorun; sevmediğini reddetsin.
Cuma	Buzdolabı avı	"Is there a…?" Beş sebze, kapak kapanır.
Cumartesi	Manav ya da pazar	Tezgâhta üç sebzeyi İngilizce söylesin. Baskı yok.
Pazar	Karışık tekrar	Salata oyunu, çocuk şef. Bilemedikleri gelecek haftaya.

İkinci hafta yeni kelime yok; aynı on bir sebzeyi farklı yemeklerde tekrarlayın. Ek sebzeler (onion, aubergine, peas…) sofrada geçtikçe kendiliğinden gelir.

Okunuşta en çok takılınan 6 sebze

Sebze kelimelerinin birçoğu Fransızcadan geldiği için yazıldığı gibi okunmaz. Aşağıdakileri tablodan bir kez dinletin.

1. Cucumber — kyukambır. Baştaki "cu" kyu diye okunur, ku değil. Çocuklar "kukumber" der; en yaygın hata budur.

2. Lettuce — letis. Sonu -us değil, -is. Yazılışına bakan herkes yanlış okur; sesi kaynaktan duyması gerekir.

3. Courgette — kurjet. Fransızca kökenli; "g" burada j sesi verir, sondaki "e" okunmaz. Aubergine (obırjin) de aynı kalıptır.

4. Spinach — spiniç. Sonu -aç değil -iç. "ch" Türkçedeki ç'dir.

5. Cauliflower — koliflavır. Uzun kelime; ikiye bölün: cauli + flower. "Flower" çiçek demektir; karnabaharın çiçeğe benzediğini söyleyin, kelime oturur.

6. Potato — pıteyto. Ortadaki "a" ey sesi verir; "potato" diye Türkçe okumak yaygındır. Tomato (tımato) ile aynı kalıpta biter, ikisini yan yana söyletin.

Şunu deyin: "Bir de ben deneyeyim: kyukambır." — devam edin. Şunu demeyin: "Kukumber değil, yanlış." Doğru okunuşu bir kez daha duyurmak yeter; "yanlış" kelimesi konuşma isteğini kapatır.

Sebzeden cümleye: renk, sayı ve "some"

Sebze adlarını bilen çocuk için sonraki adım cümledir. 6. temaya gelindiğinde renkler ve sayılar zaten bilinir; sebze, çocuğun üç-dört kelimelik ilk cümlelerini kurduğu yerdir.

Bildiği kelime	Eklenince	Çocuğun söylediği
carrot	+ orange	It's an orange carrot.
potatoes	+ three	Three potatoes, please.
spinach	+ I don't like	I don't like spinach.
lettuce	+ some	Can I have some lettuce?
cucumber	+ Is there	Is there a cucumber in the fridge?

Salata hazırlarken sırayla: siz "It's a pepper", çocuk "It's a red pepper". Her turda bir kelime. Sebze + renk, çocuğun en kolay kurduğu cümledir; biber, domates ve havuç bunun için idealdir çünkü rengi tektir.

Öğrendi mi, nasıl anlarsınız?

2. sınıfta yazılı sınav yok; ölçü mutfaktaki üç gösterge:

• Tanıma: "Where is the cucumber?" dediğinizde salatalığı gösterebiliyor mu? On bir sebzenin tamamı için yıl sonu hedefi budur.
• Söyleme: Havucu gösterdiğinizde "carrot" diyebiliyor mu? Altı-yedi sebze fazlasıyla iyidir.
• Kalıba takma: "I don't like peppers" ya da "Is there a tomato?" diyebiliyor mu? Bu üçüncüsü kelime sayısından değerlidir.

Sebzede özel bir gösterge daha var: sevmediği sebzeyi İngilizce reddediyorsa dili gerçekten kullanıyor demektir. Bu, ezberle değil, ihtiyaçla konuşmaktır ve en kalıcı olan da budur.

Sonraki adım: sofranın geri kalanı

Sebzeler 6. temanın üçte biridir. Aynı temada meyveler ve temel yiyecekler — bread, milk, eggs, cheese, chicken — de gelir; üçü birlikte sofra bağlamını oluşturur.

Öğünler, içecekler, "Can I have…?", "Would you like…?" ve "Enjoy your meal" gibi sofra kalıpları için İngilizce yiyecek ve içecekler sayfasına bakın; meyveleri, pazar oyununu ve çoğul -s meselesini ise İngilizce meyveler sayfasında anlattık. Üç sayfa aynı iki kalıbı paylaşır: "Do you like…?" ve "Can I have some…?" Birinde öğrenilen, diğerlerinde kendiliğinden çalışır.

Özet

Sebzeler, çocuğun "hayır" demeyi İngilizce öğrendiği konudur ve mutfak onun sınıfıdır.

1. On bir sebze, çoğul biçimde: potatoes, carrots, beans, peppers, lettuce, cucumbers, spinach, broccoli, garlic, cauliflower, courgette. Domates meyve listesinde ama sofrada sebze.
2. İki kalıp: "I like carrots / I don't like spinach" ve "Is there a cucumber in the fridge?"
3. Dört sebze "some" ile: lettuce, spinach, garlic, broccoli. Kural değil, kulak.
4. Üç mutfak oyunu: salata, buzdolabı avı, çorbada ne var. Hepsi zaten yaptığınız işin yanına eklenir.
5. Okunuşu dinletin: cucumber, lettuce, courgette yazıldığı gibi okunmaz.

Bir salata kâsesi, bir buzdolabı kapağı ve "Do you like…?" sorusu — bu üçü, sebze konusunu hiçbir kelime listesinin yapamadığı kadar düzenli tekrar eder ve tamamı ücretsizdir.